Саммари үзіндісі
Уильям Моррис: Өнер және социализм – Жаңа қоғамға бастар жол
Бүгінгі әңгімеміз – 19 ғасырда өмір сүрген, өнер мен социализмнің біртұтас әлемін елестеткен Уильям Морристің «Өнер және социализм» атты тарихи дәрісі туралы болмақ. Бұл 1884 жылы 23 қаңтарда Лестердегі Секуляр Қоғамында айтылған сөз, жай ғана саяси баяндама емес, ол қоғамды түбегейлі өзгертуге шақырған жүрекжарды үндеу еді. Моррис өнеркәсіптік капитализмді адамзаттық құндылықтарды, табиғатты және ең бастысы, адамның жанын жоқ ететін күш ретінде көрді. Ол үшін социализм – бұл тек экономикалық жүйе емес, ол өнер мен сұлулықтың қайта жандануына, әрбір адамның өмірінің мән-мағынаға толуына негіз болатын идеал болатын. Моррис тек жоғарыдағы өнер туралы емес, өмірдің өзі, заттарды жасау өнері және адамның әл-ауқаты мен эстетикалық ләззатты бәрінен жоғары қоятын қоғам құру туралы айтты. Ол өнеркәсіптік дәуірдің сұрқиялығы мен жаны жоқтығын,
Негізгі мәселе: Өнер мен адамзатқа деген өнеркәсіптің шабуылы
Морристің сынының өзегінде – 19 ғасырдағы Англиядағы еңбек пен өнердің жағдайына деген терең көңілсіздік жатыр. Ол өзінің кезіндегі қоғамды жасанды жасалған сұрқиялық теңізіне батқандай бейнелейді. Өнеркәсіптік революция, жаңа технологиялар мен өндіріс әдістерін әкелгенімен, Морристің ойынша, жұмысшы мен жасаған заты арасындағы байланысты жүйелі түрде жойып жіберді. Өнеркәсіптен бұрын, Морристің айтуынша, тіпті қарапайым заттардың өзінде де белгілі бір шеберлік пен жеке қолтаңба болатын. Адамдар өз жұмысына мақтан тұтатын, ал олар жасаған заттар тек функционалды ғана емес, көбінесе әдемі де болатын. Алайда, фабрика жүйесі бәрін өзгертті. Жұмыс фрагменттелді, қайталанатын және миды шаршататын болды. Жұмысшылар үлкен машинаның жай бөлшектеріне айналды, бірдей қарапайым тапсырманы қайта-қайта орындап, ақырғы өнімді түсінбейтін немесе онымен