Саммари үзіндісі
Кофе парадоксі: Неге экспортты көбейту әрқашан өркендеуді білдірмейді?
Сәлеметсіңдер ме, достар! Бүгін біз өте қызықты бір кітапты талдап жатырмыз. Онда дамушы елдер халықаралық сауда арқылы кедейліктен шыға ала ма деген үлкен сұраққа жауап іздейді. Бұл өте маңызды мәселе, себебі соңғы жиырма жылда халықаралық сауда қарқынды дамыды, ал көптеген кедей елдер үшін экспорт – негізгі кіріс көзі. Бірақ, мәселенің мәні мынада: бұл елдер ғасырлар бойы кофе, тропикалық жемістер сияқты шикізаттарды экспорттап келеді, ал нәтижесі қандай? Олар әлі де кедейлікте қалып қойған. Бұл кітап, әсіресе, әлемдік кофе индустриясын мысалға алып, бұл жағдайдың неліктен орын алатынын терең зерттейді. Бұл тек проблеманы талдау емес, сонымен қатар осы 'шикізат мәселесін' шешуге бағытталған нақты, саяси шешімдерді ұсынады.
Негізгі мәселе: Кофе парадоксі
Авторлар елдердің дамуындағы мәселені, әсіресе шикізатқа тәуелді елдерді талдау арқылы үлкен жаңалық ашады. Олар 'кофе парадоксі' деп аталатын құбылысқа тоқталады. Мынаны елестетіп көріңіз: кофе сатып алатын елдерде үлкен 'гүлдену' байқалады, ал кофе өсіретін елдерде жаппай дағдарыс орын алады. Бұл қалай мүмкін? Бір жағынан, АҚШ немесе Еуропа сияқты елдерде кофе өте сәнді сусынға айналды. Кофеханалар қаптап кетті, адамдар әртүрлі кофе түрлеріне – мамандандырылған, әділ саудамен (fair trade) белгіленген немесе 'тұрақты' (sustainable) деген ат қойылған кофелерге қызығушылық танытуда. Бұл тіпті бір 'өмір салтына' айналды. Екінші жағынан, халықаралық нарыққа қарасақ, шикі кофе бағасы күрт құлдыраған. Кофе өсіретін фермерлер ондаған жылдардағы ең төмен бағаны алуда. Сонда бір ғажап жағдай орын алады: тұтынушылар үшін соңғы өнім сұранысқа ие
Бұл алшақтық неден туындайды? Сапаға байланысты (бірақ ойлағаныңыздай емес)
Кітаптың пайымдауынша, бұл парадокс фермерлер сататын нәрсе мен тұтынушылар шын мәнінде сатып алатын нәрсенің мүлдем басқа болып бара жатқандығынан туындайды. Бұл енді тек кофе дәнінің физикалық сапасы туралы емес. Тұтынушылар дәнді шикі күйіндегі дәмі үшін ақша төлемейді. Олар авторлар 'символдық сапа' (symbolic quality) және 'жеке қызмет көрсету' (in-person services) деп атайтын нәрселер үшін ақша шашады. Бұл нені білдіреді? Ойлап көріңіз. Сәнді коф еханадан қымбат кофе сатып алғанда, сіз тек ыстық сусын үшін ақша төлемейсіз. Сіз сол орта үшін, с