Саммари үзіндісі
Уильям Джеймстің психологиясы: Қысқаша саяхат
Сәлеметсіздер ме! Уильям Джеймстің "Психология, қысқаша курс" (Psychology, Briefer Course) еңбегімен танысқыңыз келе ме? Тамаша! Бұл кітапты психологиядағы ең маңызды еңбектердің біріне достық, жайбарақат нұсқаулық ретінде қарастырайық. Джеймс ертедегі психологияның ақылды, бірақ сәл философиялық, зертханадағы стерильді жағдайлар емес, нақты өмірде адам ойының қалай жұмыс істейтініне шын қызыққан "данышпан ағасы" іспеттес болған. Бұл кітап – оның үлкен "Психология қағидалары" (Principles of Psychology) еңбегінің кең аудиторияға арналған қысқартылған нұсқасы. Сондықтан, кофенің қолынтығын алып, ыңғайланып отырыңыз да, бізді не қозғайтынын Джеймс стилінде ашып көрейік.
Кіріспе: Ескі психологияны неге оқу керек?
Әуелі, негізді қалайық. Уильям Джеймс, 19 ғасырдың соңында жазғанда, психология ғылым ретінде аяққа тұрып жатқан кезде адам санасын түсінуге тырысты. Ол тек құрғақ фактілермен шектелмеді; адам болудың тәжірибесіне – сезімдерге, ойларға, біздің таңдауларымызға қызығатын. "Психология, қысқаша курс" – бұл оның ойларының мәнін студенттер мен өздерін және басқаларды жақсырақ түсінгісі келетіндер үшін қорытындылау әрекеті. Бұл жаттауға арналған терминдер емес, біздің ішкі өміріміз туралы негізгі шындықтарды ұғынуға бағытталған. Оны ең алғашқы "өзіңді-өзің көмек" кітабы ретінде қарастырыңыз, бірақ әлдеқайда терең оймен жазылған!
Негізгі тезистер: Джеймстің алға тартқан басты идеялары
Джеймс бүгінгі күнге дейін өзекті болып қалатын бірқатар маңызды идеяларды ұсынды. Ол жай ғана ақыл-ой процестерін сипаттаған жоқ; ол оларды қарастырудың белгілі бір жолын дәлелдеді. 1-тезис: Психология – бұл сана-сезімнің ғылымы. Негізінде, Джеймс психология субьективті сана-сезімнің бай, тақырыптық тәжірибесіне – біздің сезімдерімізге, тілектерімізге, ойларымызға және ерік-жігерімізге шоғырлануы керек деп дәлелдеді. Ол сананы статикалық зат емес, динамикалық, ағынды процесс ретінде көрді. Бұл біздің біреу болудың қалай екенін түсіну туралы. 2-тезис: Тәжірибе мен функцияның маңыздылығы. Джеймс прагматик болған. Ол үшін идеяның мағынасы мен шындығы оның практикалық салдарында болды. Психологияда бұл біздің санамыздың дүниеде қалай жұмыс істейтінін – бізге бейімделуге, аман қалуға және мақсаттарымызға жетуге қалай көмектесетінін түсінуді