Саммари үзіндісі
Өнердің үш өлшемді әлемі: Жаңа көзқарас
Сәлеметсіздер ме! Бүгін біз Ноэль Кэрроллдің «Art in Three Dimensions» (Өнер үш өлшемде) атты өте қызықты кітабы туралы сөйлеспекпіз. Бұл кітап – өнер философиясы саласындағы маңызды еңбектердің бірі, автордың өнерге деген көзқарасын айқындайтын манифест десе де болады. Әдеттегідей, өнерді жеке, оқшау қарастыратын тұжырымдарды бір сәт ұмытып, Кэрроллдің өнерді неғұрлым кеңірек, байланысты әрі жанды көруге шақыратын идеяларына үңілейік.
Өнердің негізгі идеясы: Сұлу суреттерден әрі
Кэрроллдің басты идеясы, бұл кітапты бастапқы нүктесіне айналдырған түйіні – өнер философиясындағылардың көбінесе «эстетицизмге» тым көп көңіл бөлетіндігі. Эстетицизм дегеніміз – өнердің тек сұлулық, форма және оның ішкі заңдылықтарымен байланысты деген ұғым, яғни «өнер – өнер үшін» қағидасы. Автор бұл көзқарастың өнерді оқшаулап, оны нақты, күрделі өмірден тыс, өз алдына бөлек әлемге айналдыратынын айтады. Алайда, Кэрролл: «Жоқ, бұл оқиғаның толық нұсқасы емес, тіпті ең маңызды бөлігі де емес!» дейді. Ол өнер философтарын өнерге тек бір қырынан қарауды доғарып, оны «үш өлшемде» көруге шақырады. Бұл нені білдіреді? Бұл өнерді әртүрлі қырынан қарастыру, оның біздің өмірімізге, мәдениетімізге қалай енетінін, біздің санамыз бен жүрегімізге қалай әсер ететінін ескеру деген сөз. Ойлап көріңіз: өнер – бұл тек қабырғада ілулі тұратын сурет
1-ші өлшем: Өнер мәдениетте
Кэрролл бізді зерттеуге шақыратын бірінші маңызды өлшем – өнердің мәдениеттегі орны. Бұл тек өнер тарихы немесе өнер бағыттарының бір-біріне әсері туралы емес. Бұл өнердің қоғамның үлкен суреті ретінде қалай жұмыс істейтіні туралы. Өнер біздің құндылықтарымызды қалай бейнелейді? Оларға қалай қарсы тұрады? Қоғамдық пікірталастарды қалай қалыптастырады? Мысалы, наразылық әнін елестетіп көріңіз. Бұл жай ғана ноталар мен сөздердің жиынтығы емес; бұл мәдени күш. Ол адамдарды біріктіре алады, наразылық білдіре алады және қозғалыстың ұранына айнала алады. Немесе мықты деректі фильмді алыңыз. Ол әлеуметтік әділетсіздіктерге назар аудара, пікірталас тудыра және тіпті саясатқа әсер ете алады. Кэрроллдің айтуынша, философтар бұл нәрселермен айналысуы керек, өнерді пассивті